27 Mart 2025
SORU VE CEVAPLARIYLA YASAL DEFİNE ARAMAK
Defineye ilişkin hususlar 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 50. maddesi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 772. ve 773. maddelerine ve Define Arama Yönetmeliğinde Düzenlenmiştir.
Genel Müdürlük: Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünü, Müze: Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne bağlı müzeleri ifade etmektedir.
Dedektör satın almak herhangi bir izne veya başvuru zorunluluğuna tabi tutulmamış olmakla birlikte define-maden-sondaj araması yapmak izne tabi kılınmıştır. İlgili hükümlere göre;
Define aramak isteyenler define arayacakları yerin bağlı olduğu müze müdürlüğüne bir dilekçe ile müracaat ederler. (Madde 5)
Dilekçede arama maksadı açıkça belirtilir ve define aranacak yerin il, ilçe, bucak, köy, mahalle, sokak ve ev numarası bildirilir. Ayrıca bu yerin ekili, dikili, meskun, gayrimeskun, tapulu ve tapusuz olup olmadığı ve kime ait olduğu açıklanır. (Madde 6)
Müze Müdürlüğünce, define aranacak yerin Korunması gereken taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile tespit ve tescil edilen sit alanları ve mezarlıklar içinde olup olmadığı, define aranmasından sakınca bulunup, bulunmadığı tespit edilir. Uygun bulunması halinde başvuru sahibinden aşağıda belirtilen belgeler istenir:
Müracaat dilekçesine;
a) Define aranacak sahanın yetkili teknik elemana çizdirilmiş, ilgili çevre ve şehircilik il müdürlüğünce tasdikli, 1/500 ölçekli tasviye münhanili haritası veya krokisi,
b) Krokisi çıkarılamayacak ev ve bunun gibi yerler için ise ada, parsel ve çap numarasını belirten vaziyet planı,
c) Uzaktan ve yakından olmak üzere çeşitli yönlerden çekilmiş net fotoğrafları,
ç) Define aranacak yer sahipli ise; gerçek kişilerden noterden tasdikli muvafakatname, tüzel kişilerden de yetkili organlarından alınacak muvafakat,
d) Define araması yapılacak sahada yer altı ve yer üstü hizmetlerine yönelik sakınca bulunmadığına dair yetkili kurumlardan alınan onay yazısı, (Altyapı ve enerji hizmetlerine zarar verilmemesi için)
e) Define aranacak yer, yerleşim alanı içerisinde veya yakınında ise çevre yapılar açısından arama yapılmasında sakınca bulunmadığına dair yetkili kurumlardan alınan onay yazısı,
f) Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin Ek-2 listesinin 57 nci maddesi gereğince hazırlanan çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) raporu,
eklenir.
Define aranacak yer elli metrekareyi ve on metre derinliği geçemez. Bu yer verilecek fotoğraflarla harita veya krokiler üzerinde işaretlenir. Su altında define araması yapılamaz. (Madde 8)
Mülki amir (Kaymakam, Vali), define aranmasında sakınca bulunup bulunmadığını en yakın müze müdürlüğüne tespit ettirir. Müze müdürlüğünce, hazırlanan bilgi ve belgeler valilik makamına sunulur. Valilikçe yapılan değerlendirme neticesinde müracaatın uygun bulunması durumunda, müze müdürlüğünce hazırlanan ruhsat, define araması yapılacak ilin valisi tarafından imzalanır.
Ruhsatname sahipleri, 492 sayılı Kanun gereğince define araştırmaları için verilecek ruhsatnameler harcının ödendiğine dair belgeyi ilgili müze müdürlüğüne ibraz eder. (Mevcut harç tutarı 6576,80 TL) Ruhsatname verildiği yıl için geçerlidir.
Define araması aralıksız en çok on beş gün devam eder. Hava muhalefeti veya tabii afetlerden dolayı bu süre içinde bitirilemezse bir defaya mahsus olmak üzere çalışılmayan süre kadar valilikçe uzatılabilir.
Define aramak isteyenlere aynı süre içinde birden fazla yerde arama izni verilemez. Daha önce define araması yapılmış alanlar için yeni bir başvuru yapılamaz. Define arama izni başkalarına devredilemez. Bu iş için bir başkası tevkil olunamaz. (Yani ruhsatta kimin adı bulunuyor ise onun eşliğinde süreç yürütülmelidir. Bir başkasını temsilcisi olarak atayıp işi takip ettiremez) (Madde 10)
Define araması, define aranacak yere en yakın müzeden görevlendirilecek iki ihtisas elemanı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığının kolluk hizmeti yürütmekle görevli mahalli birer temsilcisi (Polis, Jandarma, Zabıta) gözetiminde yapılır. (Madde 11) Bu kişilerin yol masrafı ve birinci derece devlet memuru harcırahı üzerinden yevmiyeleri define arayıcısı tarafından ödenir. Bu yevmiyeler günlük zorunlu giderleri karşılamadığı takdirde, aradaki fark yevmiyelerin yüzde ellisini geçmemek şartıyla define arayıcısı tarafından ayrıca ödenir. (Madde 12)
Define aramasından doğacak zarar ziyan ve kazı yapılan yerin eski haline getirilmesi ile ilgili masraflardan, define aranacak sahada, on beş günlük define arama süresi dikkate alınarak çevre sakinlerinin can ve mal güvenliğini sağlayıcı tedbirlerin alınmasından ve doğabilecek tüm zararın karşılanmasından define arayıcısı sorumludur. Bu masrafların tahmini tutarı ilgili müze müdürlüğünce tespit edilir. Tespit edilen bu tutara her yıl belirlenen define araştırmaları için verilecek ruhsatnameler harcının yüz katı (6576,80 x 100= 657.680 TL) teminat bedeli eklenir.
Define arama yerini incelemeye gidecek müze ihtisas elemanlarının harcırahı incelemeden önce, birinci fıkra ve 12 nci madde gereği hesaplanan tutar ise arama başlamadan önce define arayıcısı tarafından bir kamu bankasına ilgili müze müdürlüğü adına yatırılır. Hizmetin yerine getirilmesinden sonra görevlilerin verecekleri hakediş belgelerine göre kesin hesap yapılır. Artan para define arayıcısına iade edilir. (Madde 13)
Çalışmalar, görevliler ile arayıcının imzasını taşıyan tutanaklarla günü gününe tespit edilir. Bu tutanaklar ve arama sonunda tanzim edilecek nihai tutanak Bakanlığa gönderilir. (Madde 15)
Define aramalarında kültür ve tabiat varlığı bulunduğu takdirde arama derhal durdurulur ve durum Bakanlığa bildirilir. Arayıcı bulunan kültür ve tabiat varlıkları üzerinde hiçbir hak iddia edemez. (Madde 16)
Define aramasında çıkan buluntular Bakanlıkça tayin edilecek en az üç kişilik bir uzman heyetine incelettirilir. Elde edilecek buluntular kültür ve tabiat varlığı ise müzelere, define ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca Hazine ve Maliye Bakanlığına teslim edilir. (Madde 17)
Bulunan definenin Hazine ve Maliye Bakanlığınca geçer akçe olarak değeri tespit edilir. Define Hazineye ait arazide bulunmuşsa yüzde ellisi define arayıcısına; özel veya tüzel kişilere ait arazide bulunmuşsa yüzde kırkı define arayıcısına, yüzde onu ise mülk sahibine verilir. (Madde 18)
İzinsiz araştırma, kazı ve sondaj yapanlar iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Ancak, kazı veya sondajın yapıldığı yerin, sit alanı veya bu Kanuna göre korunması gerekli başka bir yer olmaması halinde, verilecek cezanın üçte biri indirilir.
Kendinize ait yerde bu süreçlere çok girmeden kazı yapılmak istenmesi halinde ise iş makinelerinin görülmesi veya drone ile kazılan alanların görüntülenmesi Jandarma veya Zabıtanın dikkatini çekmekte ve çok da gizli yürütülememektedir. Ancak sadece dedektör ile arayarak gezinmeniz halinde henüz başlamış bir kazı ve define araması söz konusu olmadığı için sorun olmaması muhtemeldir ve drone görüntülemesine takılacak bir kazı alanı olmaması yahut iş makinası mevcudiyeti olmayacağı için tespiti de zor olacaktır.
Sonuç Olarak;
-
Dedektör satın almak izne tabi değildir, Define aramak izne tabidir, aranacak yerin bağlı olduğu müze müdürlüğüne müracat edilir. Dilekçede bulunması gereken zorunlu hususlar vardır ve uygun bulunması halinde bir takım evraklar istenmektedir.
-
Define arama süresi 15 gündür. 50 metre genişlik ve 10 metre derinlik ile sınırlı olarak başvuru yapılabilmektedir. Aynı anda birden fazla yer için başvuru yapılamamaktadır. Arama yapılan yer için tekrar başvuru yapılamamaktadır. İşin bizzat ruhsat sahibi tarafından takip edilmesi gerekmektedir. Bakanlık ve kolluk personeli her gün çalışmalara eşlik edip tutanak altına almaktadır.
-
Çalışmaya katılan devlet görevlilerinin harcırahları, ruhsat harcı ve çevreye zarar verilmesi ihtimaline binaen teminat bedeli başvurucu tarafından yatırılmaktadır. (Harç bedeli 6576,80 TL; Teminat bedeli 657.680 TL)
-
Define Hazineye ait arazide bulunmuşsa yüzde ellisi define arayıcısına; özel veya tüzel kişilere ait arazide bulunmuşsa yüzde kırkı define arayıcısına, yüzde onu ise mülk sahibine verilir.
Av. Ömer Faruk UÇAR
.jpeg)